Het Toneel Speelt Maria Goos

 Door Ronald Klamer

Toneel moet gaan over de dingen die mensen binden. Zonder verbinding is er niets gezamenlijks. Toneel ervaar je samen met andere mensen en daardoor krijgt toneel betekenis. Vervang het woord toneel door geschiedenis en u hebt bijna de openingsregels gelezen van De last van veel geluk, over de geschiedenis van Nederland, door Van Deursen. Toneel en geschiedenis hebben dan ook die gedeelde onbedwingbare lust om verhalen te vertellen. Ze staan allebei in een rijke traditie en moeten zich steeds opnieuw tot die traditie verhouden.

Ik maak deze vergelijking omdat het een van de drijfveren is waarom ik mij alweer tien jaar bezighoudt met Het Toneel Speelt. Samen met met Hans Croiset, die nu emplooi heeft gevonden bij Joop van den Ende, bedacht ik het plan om alleen oorspronkelijk Nederlandstalig toneel te maken voor de Grote Zaal. Oorspronkelijk speelden wij klassiek en eigentijds om en om. Gaandeweg is het accent komen te liggen op nieuw geschreven stukken, maar ook het doen herleven van klassieke stukken uit de Nederlandse literaire toneelgeschiedenis blijft een belangrijke doelstelling. 
Het publiek komt in groten getale. Sommige voorstellingen worden een regelrechte hit, andere lopen iets minder spectaculair, maar over de gehele linie zijn we dik tevreden. En Felix Meritis is het huis waar wij mogen wonen. We zijn opgetogen over de zorg en aandacht die wij van de medewerkers van Felix ontvangen. Maar ook innerlijk verscheurd, omdat er noodgedwongen op verschillende plekken in de stad wordt gerepeteerd, weer heel ergens anders een deel van het decor staat opgeslagen en de voorstellingen worden uitgebracht in de Stadsschouwburg Amsterdam. Het is allemaal erg ingewikkeld, maar we doen het en voorlopig gaat het.

Het Toneel Speelt is veruit het minst gesubsidieerde gezelschap van ons land. Ooit zijn we begonnen vanuit het principe dat goed toneel gemaakt moet kunnen worden zonder subsidie. Dat bleek helaas onmogelijk. Maar we vinden het nog steeds iets om trots op te zijn dat we per toeschouwer veruit het minste subsidie ontvangen. Dat gaat niet allemaal zonder slag of stoot en iedere twee jaar wordt er wel weer iets door de overheid bedacht, waardoor je alle zeilen moet bijzetten. Bestuurders denken in de geest van Thorbecke te opereren, maar de manier waarop de ene keer sturing gegeven wordt en dan opeens helemaal niet, is vaak onhandig en onnadenkend. Maar soms, en nu wordt ik venijnig, is het pure onverschilligheid. Die Thorbecke moest eens weten.

Als u dit leest spelen wij in de theaters in het land De Geschiedenis van de Familie Avenier van Maria Goos. Een 4delige familiefeuilleton over de belevenissen van een heel gewone Nederlandse familie over een periode van vijftig jaar. Het begint als de Tweede Wereldoorlog ruim tien jaar voorbij is. Het land wordt opgebouwd. 
De ontdekking van de wereld is het eerste deel en speelt op de dag en de avond dat het jaar 1955 zal overgaan in het jaar 1956. In hun winkel moet Jan van zijn vrouw alle openstaande rekeningen innen. Aan de overkant van de straat zijn in het café - dat uitgebaat wordt door Pieternel, de zus van Jan, en haar man - jazzmuzikanten komen binnenwaaien, op weg naar Parijs maar gestrand door autopech. Jazz, existentialisme en negers. Het is opwindend, een beetje raar maar vooral magisch. Als de klok twaalf uur slaat, zingt de familie Avenier het Wilhelmus. Voor het eerst worden ze begeleid door een grammofoonplaat. 
Het tweede deel, De ontdekking van de ziel, speelt vijftien jaar later. Er is veel gebeurd, niet alleen in de familie, ook de Nederlandse samenleving is veranderd. Het popfestival Kralingen is aan de gang. De meeste buurtkruideniers hebben het verloren van de grote supermarkten. Steeds meer mensen kopen een wasmachine. De NVSH (Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming) geeft druk bezochte cursussen in vrijen, partnerruil is iets wat je op z'n minst één keertje geprobeerd moet hebben. Er schijnt zelfs zoiets te bestaan als een zelf, dat wat je echt bent en daarnaar is iedereen naarstig op zoek. Naar zelfverwerkelijking. De samenleving emancipeert en polariseert. En de familie Avenier probeert het spoor niet kwijt te raken.

In 2008 komen we met de delen 3 en 4. Er doen hele fijne acteurs aan mee zoals Carine Crutzen, Peter Blok, Tjitske Reidinga, Gijs Scholten van Aschat, Marisa van Eyle en Marcel Hensema en de regie is van Jaap Spijkers.

© Het Toneel Speelt