Antisemitisme of het verhaal van de wandelende Jood

De karikatuur van de woekeraar als 'valse munter' en later als 'Jood van het valse gewicht' zette zich voort in de karikatuur van de 'wandelende Jood'. De legende ging daaraan vooraf. De christelijke maatschappij vond ze uit om de verdrijvingen van de Joden een historisch-religieuze legitimatie te verlenen. Toen in de 13de eeuw de grote uitwijzingen in West-Europa begonnen, deed de legende van Ahasverus haar intrede. Deze Joodse schoenlapper werd door God tot eeuwig rondzwerven veroordeeld en bestraft, omdat hij Christus die op zijn lijdensweg ineengestort was, bespot had en hem verboden had voor zijn deur uit te rusten. Ahasverus werd het symbool van het verstoten volk. Evenals hij moesten de Joden tot op de Jongste Dag als straf voor de kruiziging rusteloos rondzwerven en voortleven. Hierin zou de vloek liggen, die dit door God verstoten volk in zich meedraagt. De verdoemenis en vervloeking van de legende vonden in de werkelijkheid hun getrouwe spiegelbeeld. Overal zag de christen de getekende en gedegradeerde Jood. Hij had het demonische 'beeld' ontworpen, hij herkende de trekken. Hij was verheugd over de talloze spotprenten en karikaturen. Hij bevredigde zijn onbevredigde seksualiteit aan de obscene voorstellingen en aan de 'Joodse' perversies. Hij zag de jood in de religieuze kunst, hij zag hem in het indrukwekkende beeldenpaar 'Ecclesia’ en 'Synagoge': Ecclesia rechtop en gekroond; de Synagoge in een nederige en onderworpen houding met gebroken lans en verbonden ogen, blind en verblind, omdat zij de ware Messias niet herkend had.

De Middeleeuwse Jood werd tot 'Antichrist' verklaard, tot vijand van de mensheid, die in het slaaf worden en in de vernietiging van de christelijke maatschappij zijn einddoel aanschouwde. Ook deze samenzweringstheorie was een waardevol hulpmiddel, het schoot wortel en werd overgeleverd. In het moderne antisemitisme werd deze theorie tot een effectief propagandamiddel. Alleen de begrippen werden verwisseld en aangepast aan de voorstellingen van de tijd. Heksen, magiërs, gifmengers en het begrip ‘Antichrist' verdwenen: de nieuwe Joodse duivels doken op als Vrijmetselaars of Sociaaldemocraten, Marxisten of Kapitalisten, Pacifisten of oorlogsfanatici. Het Duitse fascisme trok de laatste consequentie. Zijn ‘definitieve oplossing’ van het Jodenvraagstuk voerde tot volkenmoord, tot genocide. Zijn Gele Vlekken markeerden de ommekeer naar de geplande politiek van uitmoording, zij waren het startteken voor het begin van de deportaties en de concentratiekampen. De Gele Vlekken van de Middeleeuwen en de vroeg Nieuwe Tijd kondigden een andere ‘oplossing' van het Jodenvraagstuk aan. Zij stonden aan het begin van, begeleidden en forceerden een isolatie- en uitschakelingsproces dat, met behoud van de Joodse identiteit, twee 'officiële’ oplossingsmogelijkheden bood: het leven in getto's en verdrijving.

Uit Van Jodenhoed tot Gele Ster, K. Kwiet, vertaling mevr. J. Enklaar-Lagendijk en mej. A. Moll, Fibula International 1973

© Het Toneel Speelt