Gijsbrecht van Amstel van Joost van den Vondel

Informatie

De Gijsbrecht moet je ooit een keer gezien hebben.

Voor de vierde keer in vijf jaar spelen wij de Gijsbrecht van Amstel in de Stadsschouwburg Amsterdam. Met nieuwe gezichten op het toneel. Jacqueline Blom is na Carine Crutzen en Marlies Heuer de derde Badeloch. Ook zij zal de voorstelling anders maken. We vinden het geweldig om deze traditie vast te houden. Omdat het zo ontzettend Nederlands is. Omdat we zo slecht met tradities omgaan. Omdat Vondel zo'n groot dichter en toneelschrijver is. Deze Gijsbrecht is mogelijk gemaakt door de Stadsschouwburg Amsterdam.

Het toneelstuk is  375 jaar ieder jaar gespeeld voor uitverkochte zalen. En ruim honderd jaar werd ieder Nieuwjaar met de Gijsbrecht in de Stadsschouwburg Amsterdam verwelkomd. In de jaren zestig werd het zelfs rechtstreeks uitgezonden op televisie. Er is geen land ter wereld met zo'n theatertraditie als Nederland met de Gijsbrecht van Amstel.   

Joost van den Vondel is de allergrootste schrijver die wij hebben.

De Grieken hebben Homerus, de Italianen Vergilius, wij hebben Vondel. Hij schreef Gijsbrecht van Amstel voor de opening van de stenen Stadsschouwburg aan de Keizersgracht. Dat was de allereerste in Europa. Een geweldige theater en Vondel bedacht er een nieuw Nederlands woord voor: SCHOUWBURG. Dat woord bestond helemaal niet .Wist u trouwens dat Vondel heel veel woorden heeft bedacht en dat hij een van de grondleggers is van het Nederlands zoals wij dat nu spreken. Vondel is een taalvirtuoos en omdat hij zo beeldend schrijft, lijkt het soms net of je naar een film zit te kijken.

De ondergang van Amsterdam

De Gijsbrecht (1639) speelt in de Middeleeuwen en gaat over de ondergang van Amsterdam. De stad wordt geplunderd, platgebrand en van de aardbodem weggevaagd. En dat gebeurt na een belegering van een jaar. Alles wat heilig is wordt kapotgemaakt. Nonnen worden verkracht, de bisschop op het altaar afgeslacht.

Mythe

De dominees begrepen Vondels Gijsbrecht niet. Of wilden het niet begrijpen - ze protesteerden tegen al dat roomse gedoe - en daarom mocht het niet op kerstavond in première gaan. Uiteindelijk mocht het na een paar kleine ingrepen alsnog gespeeld worden. De toeschouwers van toen en al die eeuwen erna hebben het stuk meteen in hun hart gesloten. Zij keken naar de vernietiging van hun stad door een stelletje barbaren. Maar zij herkenden in het stuk het verhaal van het oude Troje. Het reusachtige paard waarmee de Grieken de stad binnendringen is vervangen door een platte schuit, maar de truc is dezelfde. En zij wisten dat uit de vernietiging van Troje het machtige Rome is ontstaan. En welke stad was rijker, mooier en welvarender dan het Amsterdam van die tijd, ook wel de Gouden Eeuw genoemd. Vondel had met de Gijsbrecht de stad een mythe gegeven en daarmee kon het wedijveren met Rome, de bakermat van de Europese beschaving. Amsterdam kreeg in een klap een geschiedenis om apetrots op te zijn. 

De Gijsbrecht gaat over liefde, hartstocht en trouw.

Als Gijsbrecht een held is, dan is zijn vrouw Badeloch dat helemaal. En wat schrijft Vondel ontroerend over die liefde, niet alleen tussen man en vrouw maar ook tussen broers. Want de Gijsbrecht is ook een hartstochtelijk stuk over de liefde van een man voor zijn stad, van een vrouw voor haar man, van een schrijver voor het toneel.

Credits
Mark Rietman - Gijsbrecht van Amstel Jacqueline Blom- Badeloch, vrouw van Amstel  Daan Schuurmans - Arend van Amstel, broer van Gijsbrecht & Portier van het klooster Jules Croiset - Willebord, vader van het klooster & Gozewijn van Amstel, bisschop van Utrecht  Ad Knippels - Vosmeer, de spion & Broeder Peter Justus van Dillen- Bode & 4de Rei  Julia Akkermans - 3 Reien & Klaeris van Velzen & Rafaël  Leander de Rooij - Willem van Egmond  Simon Heijmans -Diedrikck van Haarlem & De Heer van Vooren

Jaap Spijkers - regie Willem Jan Otten - reien Laurens Spoor, Ronald Klamer - dramaturgie Guus van Geffen - decor Bernadette Corstens - kostuums Stefan Dijkman - licht  Leo van der Zijden - geluid Maud Mentink - produktie Marc van Bree - advies casting Leo van Velzen - fotografie

Verhalen en achtergronden

Gijsbrecht was een populaire held van alle Amsterdammers. Bij een van de figuren van de Nachtwacht, op zijn kraag, heeft Rembrandt zelfs de inscriptie ‘Gijsb.’ aangebracht. Lees meer

Gijsbrecht idealist of borderline. Een Italiaan schrijft een proefschrift over Vondels Gijsbrecht van Amstel. Marco Prandoni is afgestudeerd in Padua en gepromoveerd aan de Universiteit van Utrecht. Hij heeft de Gijsbrecht met Aeneïs van Vergilius ernaast heel nauwkeurig gelezen. Lees meer

Gijsbrecht naar Polen? Deze week zat ik op het terras van de Posthoorn aan het Voorhout in Den Haag te praten met Lucia Thijssen, kunsthistorica. Zij vertelde mij met veel overtuiging het verhaal hoe het Gijsbrecht is vergaan na zijn vlucht uit Amsterdam. Lees meer

De geschiedenis van een verkrachting. Gijsbreght van Aemstel leefde in de dertiende eeuw. Floris V is op dat moment de machtsgeile graaf van Holland. Hij verkracht de nicht van Gijsbreght: Machtelt, vrouw van Geeraerdt van Velzen - één van Floris' voornaamste edelen. Geeraerdt besluit dan om in opstand te komen, samen met Machtelts vader en met Gijsbreght.  Lees meer

De gemeenschappelijke geschiedenis van de Gijsbrecht en de Stadsschouwburg Amsterdam. Lees meer 

De opvoeringsgeschiedenis van drie eeuwen Gijsbrecht. Veel anecdotes en gekke voorvallen. Lees meer

Mark Rietman vertelt anecdotes bij de portrettengalerij in de Stadsschouwburg over acteurs en actrices die belangrijke rollen in de Gijsbrecht hebben gespeeld. Klik hier

Het originele toneelstuk Gijsbrecht van Aemstel met een uitleg en verklaringen naast de versregels.  Lees meer

Mark Rietman loopt door de Stadsschouwburg Amsterdam en mijmert over de Gijsbrecht:

Educatie

In samenwerking met de Universiteit van Utrecht


DE VERKRACHTING VAN DE STEDENMAAGD
Seksueel misbruik als thema in de Gijsbreght van Aemstel

Gijsbreght van Aemstel staat bol van gebeurtenissen die het daglicht niet kunnen verdragen. List, bedrog en moord spelen een belangrijke rol in het stuk. Van alle zaken die niet door de beugel kunnen, is verkrachting de meest opvallende. Verkrachting en maagdenschending zijn dan ook de thema's waar het om draait in de Gijsbreght. Lees meer

DEUGDZAME HELD OF ROEKELOZE VECHTERSBAAS

De meningen zijn verdeeld overd de vraag of Gijsbrecht een held was die vocht voor zijn stad en zijn gezin of dat hij vooral een roekeloze vechtjas was die blind ten strijde trok terwijl hij kon weten dat het een verloren zaak was. Lees meer

DE PRINS DER DICHTERS

Over de taalvirtuositeit van Joost van den Vondel. Wat doet hij met klank, rijm, ritme en hoe is onze taal door hem gevormd. Lees meer

WRAAK

Het bloed vloeit rijkelijk in de Gijsbrecht. Het recht wordt genomen door wraak. In de tijd van Vondel was dat heel anders. Lees meer

ONRUSTSTOKER

Vondel is één van de belangrijkste opiniemakers én onruststokers van zijn tijd. Hij kon vlijmscherp zijn. Lees meer

VONDEL VOOR BEGINNERS

Lees meer

  • Als je nieuwsgierig bent naar wat eraan de Gijsbrecht voorafging of naar het verhaal van de Stadsschouwburg Amsterdam of hoe ze vroeger de Gijsbrecht speelden, kijk dan bij 'verhalen en achtergronden

Bekijk het filmpje waarin Daan Schuurmans vertelt waarom je de Gijsbrecht moet gaan zien:

Bekijk het filmpje waarin René van Stipriaan over Vondel vertelt en het huis laat zien waar de Gijsbrecht is geschreven: 

Alles over de rol die Gijsbrecht speelde bij de moord op Floris V:

 

 

Interviews over mijn Gijsbrecht

Herinneringen en verhalen

 

We hebben Eberhard van der Laan,  Ronald Giphart, Marita Mathijsen, Joop van den Ende, Antoine Bodar, Gijs Scholten van Aschat, Ed Spanjaard, Marjoleine de Vos, Jean-Marc van Tol, Simon de Waal,  Dick de Boer, Jeroen Krabbé, Pierre Bokma en Willeke van Ammelrooy gevraagd te vertellen over hun Gijsbrecht. En als je de interviews leest, begrijp je meteen dat de Gijsbrecht in onze genen zit. Interviews:  Robbert Blokland. Klik op foto. 

                        

Team & Cast:

Reacties

  • Martine

    Prachtige, spannende en ontroerende Gijsbrecht. Blij dat ik er bij was!

    Lees verder

  • Judith

    Chapeau. Wat een geweldige Gijsbrecht. iedereen is zo ontzettend goed. Waaauw!

    Lees verder

In 't nieuws - do 2 jan 2014
Gijsbrecht is na 333 jaar nog altijd niet op (Het Parool)

Een van de oudste theatertradities ter wereld

Lees verder

Nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte.

aanmelden


Het Toneel Speelt

Social media
adres

Telefoon: 020 620 8804
Meer contactgegevens
Voorstellingen
Pers
Colofon
© 2010 Het Toneel Speelt

Ontwerp en realisatie
Stijlbende & Peppered