Heijermans over de Gijsbrecht

Herman Heijermans was een groot liefhebber van de Gijsbrecht van Vondel. Voor hem staat ons denken en voelen in het stuk dat het beste van Holland in zich draagt. De schrijver van Op Hoop van Zegen, Ghetto en De wijze kater hekelde het belachelijke realisme waardoor de Gijsbrecht in zijn tijd werd bedorven. Hij noemde dat gemoderniseer van theatermakers - het is rond 1900 - wanbegrip. De acteurs krijgen van hem een reprimande:

...wanneer gij hadt gezegd den Vondel zoo hij is, teer en blank, godsvruchtig en troostend, geweldig en imposant, zilver en zwaar en de Gijsbreght- avonden (waren) U festijnen, waarop Uw zeggen echoëde als trilling van dankbaarheid tot waar ergens in een kerk liggend de stoffelijke resten van een zoo onstoffelijk en prachtig-levend mensch – dan (maar ge zult dit niet begrijpen, niet waar: dit zijn overdreven termen, die niet raken uw ambitieus afwachten van koude-handegeklap!) zouden wij allen in de zaal  vergetend de “tradities”, vergetend de décors van Devis en Lynen, vergetend de historische costumes, vergetend de bende kromlijvige figuranten, gezeten hebben stil genietend van Vondel’s taal en zéér dankbaar tegenover uw liefde voor den Dichter. Indien ge begreept dat Vondel de basis van ons tooneel is, ge zoudt, met een stil gebaar het woord op Vondel’s rhythme, op Vondel’s meleodieën zonder meer, zonder eenig zoeken naar effect, zonder mooi-doen, uitspreken. – Gij hebt niet geweten en zult nooit weten, dat een Gijsbreght-avond een verademing is, dat in de donkere zaal weggedoken zitten, wie oogen vreemd-vochtig staren, staren weg van alles, wanneer het woord gaat….”