Gijs Scholten van Aschat

Gijs Scholten van Aschat (1959) speelde in tien Shakespeare-voorstellingen. Bovendien doceert hij studenten op de Toneelschool in Maastricht over de toneelschrijver.

Wat heeft Shakespeare dat hij nog steeds intrigeert?
“Ik denk dat Shakespeare in zijn tijd heeft gedaan wat de filosofen in de oudheid deden: de mens neerzetten in al zijn facetten. Welk stuk je ook pakt, er zit nog steeds een grote kern van waarheid en herkenbaarheid in. De vorm van zijn stukken is nooit helemaal realistisch, en volledig ontdaan van alle tuttigheid. Juist daarom kan je ze altijd blijven spelen, en situeren in iets dat herkenbaar is voor het moderne publiek. Als Hamlet zijn monoloog houdt over toneelspel, zegt hij letterlijk: 'laat je spel een spiegel voor de tijd zijn'. Daarmee treft Shakespeare ook de essentie van zijn eigen werk. Laat wat je speelt slaan op de tijd waarin je leeft. Daar lenen zijn stukken zich heel erg goed voor.

Geldt dat niet voor andere grote schrijvers?
“Natuurlijk geldt dat voor meer schrijvers die al lang dood zijn. Maar hij was er een meester in. Er zijn maar een paar namen bij wie ik dat ook durf te zeggen: Racine en een paar oude Grieken. Maar of de stukken die de afgelopen eeuw zijn geschreven ook die eeuwigheidswaarde hebben, dat weet natuurlijk nog niemand.”

Wat vind je bijzonder aan King Lear?
“Ik heb het vaak gezien en op de Toneelschool ooit begeleid als regisseur. En het is volgens mij één van de meest fascinerende stukken van Shakespeare. Wat direct opvalt, is de rücksichtlosheid. Hij laat bijvoorbeeld de jongste dochter, Cordelia, sterven: het enige zuivere in het hele stuk. Haar treft hetzelfde noodlot als Ophelia, die in Hamlet een soortgelijke rol speelt. Wordt Lear gestraft voor zijn onbezonnenheid? Dat is een fascinerende vraag. Want Shakespeare is nooit erg moralistisch. Ik heb het stuk van de week nog eens gelezen. En ik vroeg me opeens af of we zijn gekte niet gewoon moeten zien als iets dat wij tegenwoordig alzheimer of dementie noemen. Lear is toch een oude man die de weg kwijt is, die alles niet meer zo scherp ziet. Ik kreeg in elk geval meteen zin om mij weer een keer in het stuk vast te bijten.”

In hoeveel stukken van Shakespeare heb je zelf gestaan?
“Ik geloof dat het er tien waren. Het waren allemaal hoogtepunten. Maar met Richard II, Richard III, Hamlet enOthello had ik zelf het meeste, denk ik.”

Wat is het geheim van een goede Shakespeare-vertolking?
“Je moet heel dicht bij jezelf blijven: daarin schuilt volgens mij de kracht van een goede Shakespeare-speler. Shakespeare brengt echt het beste in je naar boven. Ik geef op de Toneelschool ook les in Shakespeare en leer studenten altijd dat als je Shakespeare goed kan spelen, begrijpen en doorgronden, dat je dan alles kan spelen. Zijn werk is zo enorm gelaagd, zo alomvattend.”

Zou je zelf Lear willen spelen?
“Het lijkt me wel erg mooi dat een keer te doen als ik oud ben, en nog de gave heb om teksten uit mijn hoofd te leren. Maar ik voel me er nu nog iets te jong voor. Ja, ik weet het, Mark is één jaar jonger dan ik. Ik ben ook heel benieuwd hoe hij het gaat doen. Ik heb Ton Lutz Lear zien spelen, die was toen al dik in de zeventig. En toch speelde hij Lear nog tien jaar ouder dan hij zelf was. Dat heeft mij altijd gefascineerd, die keuze. Al is het goede aan Shakespeare wel dat zijn personages eigenlijk leeftijdsloos zijn. Je kan Hamlet spelen als een prins van 15 of een prins van 50. En je krijgt twee totaal verschillende rollen, die hele andere dimensies van het karakter uitlichten. Wat interessant aan de leeftijd van Mark nu is, is dat hij in de volle kracht van zijn acteurschap zit. Dat neemt hij mee in de rol van Lear, en geeft de rol volgens mij meteen een heel andere dimensie.”

Je hebt samen met Mark in Timon van Athene gespeeld. Hebben jullie het toen samen gehad over hoe je het beste Shakespeare kan vertolken?
“Nee... al is het wel toevallig dat Timon van Athene en Lear vaak naast elkaar worden genoemd in het oeuvre van Shakespeare. Hij schreef ze in dezelfde periode, volgens mij waren het twee van zijn laatste tragedies. Hij zat toen in een enorm moeilijke periode in zijn leven, had net een kind verloren. En dat zie je ook wel terug in die stukken. Het zijn allebei heel weerbarstige stukken. De scenes tussen Lear en de Nar behoren tot de meest ondoordringbare uit zijn werk. En Timon van Athene was heel erg een solo rol: wij als ensemble waren echt alleen maar de ondersteuning. Ik herinner me ook dat Mark heel erg op zichzelf aan die rol heeft gewerkt.”

Heb jij als Shakespeare-kenner nog adviezen voor publiek dat naar Lear komt kijken?
“Het is altijd wel goed om van tevoren grofweg te lezen waar het verhaal over gaat. Dat maakt het gemakkelijker om tijdens het kijken de zaken te duiden. Je hoeft niet het hele stuk meteen te lezen. Maar het is wel fijn als je weet wie de hoofdpersonages zijn en waar het verhaal ongeveer naar toe gaat. Dan kan je tijdens het kijken veel meer genieten van wat er op het podium gezegd en gedaan wordt. Ik weet van mijzelf dat het enorm kan afleiden als je tijdens het stuk in de zaal moet gaan zitten bedenken wie wie ook alweer was.”
 

Nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte.

aanmelden


Het Toneel Speelt

Social media
adres

Telefoon: 020 620 8804
Meer contactgegevens
Voorstellingen
Pers
Colofon
© 2010 Het Toneel Speelt

Ontwerp en realisatie
Stijlbende & Peppered