Dick de Boer

Prof dr. Dick de Boer is emeritus hoogleraar Middeleeuwse Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen (RuG). Veertig jaar lang wist hij studenten en andere cursisten enthousiast te krijgen voor de Middeleeuwen. Bij zijn afscheid in mei 2011 werd hij benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau. "Mythe, verzinsel en werkelijkheid gaan moeiteloos in elkaar over."


Heeft u de Gijsbrecht al eens gezien?
"Jazeker. Ik ben opgevoed vanuit het standpunt dat je als kind toch de Gijsbrecht moest zien. Ik heb de versie nog gezien met Han Bentz van den Berg als Gijsbrecht en Ellen Vogel in de rol van Badeloch. In de Amsterdamse Stadsschouwburg, zoals het hoort. Mijn ouders komen allebei uit Amsterdam,en die traditie hoorde gewoon bij het nieuwe jaar. Ik was ongelooflijk diep onder de indruk, ook omdat het volgens mij de eerste keer was dat ik de schouwburg bezocht."

Had u wellicht een favoriete scène?
"Nee, het was meer het geheel dat indruk maakte. Al heb ik wel de eerste verzen uit mijn hoofd geleerd vroeger. Dat was volgens mij niet eens omdat het op school moest, maar gewoon omdat ik Gijsbrecht-gek was. Bovendien wist ik na het zien van het stulk helemaal zeker dat ik Middeleeuwse Geschiedenis wilde gaan studeren." 

Hoe realistich is de Gijsbrecht? Zit er een kern van waarheid in?
"De kern van waarheid is dat er flinke spanning is geweest in de Hollandse adel eind 13e eeuw. De moord op Floris V in 1296 heeft een enorme hoeveelheid ellende afgeroepen over de adelkliek die erbij betrokken was. Van Aemstel behoorde tot de samenzweerders die Floris hadden ontvoerd, dat is waar. Maar het stuk is natuurlijk een epische verdichting waarin verschillende personen en gebeurtenissen in één verhaal bij elkaar worden gebracht. Het verhaal dat Vondel om zijn hoofdpersonage heen heeft bedacht, is grotendeels verzonnen. Een belegering van Amsterdam op deze manier om Gijsbrecht te straffen, is onzin. Gijsbrecht had meteen na de moord Holland verlaten, en een deel van de dadersgroep was waarschijnlijk in vrijwillige ballingschap gegaan naar het gebied in Noord-Oost Polen waar de Duitse Orde als alternatief voor de kruistochten zijn 'Pruistochten' voerde." 

Heeft Vondel dan bijna alles bij elkaar verzonnen?
"Er was een belegering in de winter van 1303-1304. Daarmee wilden de Kennemers - misschien aangestuurd door graaf Jan II van Henegouwen - voorkomen dat Gijsbrechts zoon Jan zijn machtsbasis in Amstelland kon herstellen. Je ziet bij diverse schrijvers een enorme behoefte om de geschiedenis van Amsterdam te voorzien van een prachtige mythe vol heroïek. Mythe, verzinsel en werkelijkheid gaan in die verhalen moeiteloos in elkaar over. Zo is er inderdaad door Hollanders in 1297 in Pruisen een stadje 'Holland' gesticht. In de Gijsbrecht wordt dat als een lonkend perspectief geschilderd als de held van het verhaal op het punt staat te vluchten. Maar het ontstaan van Amsterdam bevat in wezen weinig heroïek: in beginsel was de stad niet meer dan een vlek aan het IJ. Maar de drang bestond die eerste jaren van de stad zo aanzienlijk mogelijk in verhalen te vereeuwigen. Je ziet dat ook terug in Vondels 'Inwydinge van 't stadthuis t'Amsterdam' dat hij schreef bij de opening van het gebouw dat nu het Paleis op de Dam is. Deze 'hoogen burgh der Vryheit' werd eigenlijk gepresenteerd als een soort centrum van het nieuwe Rome. Het paste bij de rol die Amsterdam in de 17e eeuw vervulde, als het middelpunt van de Gouden Eeuw." 

Wat kan de Gijsbrecht ons tegenwoordig nog leren?
"Moet de Gijsbrecht ons nog perse iets leren dan? Er zit natuurlijk een prachtig stukje moraalschildering in, inclusief de bijbehorende beroemde hoogdravende retoriek over 'waar werd oprechter trouw dan tussen man en vrouw ter wereld ooit gevonden'. Zo'n boodschap blijft altijd waardevol, ook na al die eeuwen. In principe geldt dat natuurlijk voor elk goed drama. Ik ben gisteren naar de musical Soldaat van Oranje geweest: een prachtige voorstelling. Maar wat kunnen we daarvan leren? Het is gewoon een mooi verhaal dat we graag willen horen, met een enorme hoeveel dramatiek erin. Dat geldt ook voor de Gijsbrecht. Een man die tegen alle verdrukking in stand houdt om Amsterdam te verdedigen, tot hij de wijk moet nemen en als een dief in de nacht de stad moet verlaten, maar met het vooruitzicht dat Amsterdam ooit glorieus zal herrijzen. Een grootse moraalschildering en een plot dat past in de allerbeste traditie van de epische verhalen."

Nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte.

aanmelden


Het Toneel Speelt

Social media
adres

Telefoon: 020 620 8804
Meer contactgegevens
Voorstellingen
Pers
Colofon
© 2010 Het Toneel Speelt

Ontwerp en realisatie
Stijlbende & Peppered