Antoine Bodar

Priester, kunsthistoricus en hoogleraar Antoine Bodar (28 december 1944) zag in de jaren zestig al een groot aantal versies van de Gijsbrecht van Amstel. Hij vindt het een goede zaak dat de oude traditie weer in ere wordt hersteld. "Het stuk is doordrenkt van een groot religieus besef."  

 

Het Toneel Speelt herstelt een oude traditie door met de opvoering van de Gijsbrecht het nieuwe jaar te openen. Heeft u de Gijsbrecht vroeger gezien?
"Jazeker, eindeloos vaak zelfs!  Met Ko van Dijk (Heer van Vooren in1955 en Bode in 1956, red.) en in de hoofdrol Han Bentz van den Berg en Johan Schmitz. Vroeger ging je daar als kind standaard met school naar toe: dat was traditie. En je leerde hele verzen uit je hoofd. Ik kan na al die decennia nog tientallen regels reciteren. Ik denk dat het een goede zaak is om de oude traditie weer in ere te herstellen."

Wat kan het stuk ons volgens u nog vertellen in de 21e eeuw?
"Het stuk is doordrenkt van een groot religieus besef. Het kan helemaal geen kwaad om dit heidense land daar eens goed over aan het denken te zetten. Ik gebruik ook nog regelmatig verzen van Vondel in mijn preken, vooral tijdens de kerstnacht. De interesse in religie is er nog steeds wel in Nederland, zolang we de interesse maar vrijblijvend mogen belijden. En voor de fijnproever zit in de Gijsbrecht ook nog de thematiek van de aanhankelijkheid aan de vaderstad, gerelateerd aan de Griekse verhalen over Troje."

Joost van den Vondel bekeerde zich tot het katholicisme. Wat betekende dat in de zeventiende eeuw?
"Die man is gewoon tot zijn verstand gekomen en heeft zich bekeerd tot de moederkerk. Hij heeft zich ook altijd heel fel uitgelaten over het geloof, wat je wel vaker ziet bij bekeerlingen. In de 17e eeuw was zo'n stap in het westen van Nederland overigens alles behalve een geringe stap: de meerderheid was protestants. Katholieken waren eigenlijk tweederangs burgers, zoals de PVV moslims tegenwoordig ziet. Ze mochten geen openbare ambten uitoefenen en mochten alleen hun geloof belijden in schuilkerken, zoals Ons' Lieve Heer op Solder' aan de Oudezijds Achterburgwal of De Papegaai in de Kalverstraat. Dus het was een hele onderneming voor een bekende schrijver om zich publiekelijk te bekeren tot het katholicisme."

De jaarlijkse traditie stopte eind jaren zestig van de vorige eeuw omdat de jonge generatie zich tegen het establishment keerde en de Gijsbrecht, als toonbeeld van traditie, werd verguisd. Heeft u daar ook aan mee gedaan als jonge kunsthistoricus?
"Ik heb dat toen natuurlijk allemaal wel meegekregen, maar heb er niet aan meegedaan. Ik was toen al erg modern ingesteld en vond het heel raar dat de Gijsbrecht opeens niet meer zou kunnen. Maar ik ben niet iemand die dan meteen de barricaden op gaat om zijn gelijk te halen. Ik behoor tot het type dat opstapt als iemand op een podium gaat drammen en meent het publiek op zijn nummer te moeten zetten. Ik ben laatst in Carré ook weggelopen bij Freek de Jonge: ik had gewoon geen zin meer om nog langer naar hem te luisteren."

Hoe zou u het stuk anno 2012 op de planken brengen?
"Ik zou het vooral sober houden, met een grote nadruk op de taal. Je moet die prachtige taal vooral niet gaan moderniseren. Het hoeft sowieso geen moderne interpretatie te worden, met bijvoorbeeld kleren van deze tijd: je moet juist proberen de tijd van Vondel weer op te roepen. De Gijsbrecht moet ook vooral duidelijk geacteerd worden, zodat ook mensen van nu het allemaal kunnen begrijpen. Dus niet met van die lange uithalen, zoals Ko van Dijk dat vroeger plachtte te doen. Al begrijp ik dat acteurs dat wel leren omdat ze natuurlijk ook de achterste rijen moeten bereiken. Het publiek van tegenwoordig is echter, onder invloed van televisie en radio, veel meer gewend aan 'klein' taalgebruik. En ik zou weinig rekwisieten en decorstukken gebruiken: dat scheelt ook tijd bij de changementen. Daar wordt het stuk toch traag van. Ik zou eerder werken met een lichtplan dat de wisselwerking tussen licht en donker helemaal uitbuit om de juiste sfeer op te roepen."

Nieuwsbrief

Meld je nu aan voor de nieuwsbrief en blijf op de hoogte.

aanmelden


Het Toneel Speelt

Social media
adres

Telefoon: 020 620 8804
Meer contactgegevens
Voorstellingen
Pers
Colofon
© 2010 Het Toneel Speelt

Ontwerp en realisatie
Stijlbende & Peppered